Pacjent po udarze nie mówi, ma trudności ze znalezieniem słów albo nie rozumie tego, co się do niego mówi? Dla chorego i jego bliskich może być to jedno z najbardziej trudnych następstw udaru.
Pojawiają się wtedy pytania:
Czy mowa wróci? Czy można coś jeszcze zrobić? Kiedy rozpocząć terapię? Czy pacjent będzie jeszcze w stanie normalnie rozmawiać?
Jedną z przyczyn takich trudności może być afazja po udarze.
Afazja wymaga indywidualnej oceny neurologopedycznej, ponieważ u każdego pacjenta może wyglądać inaczej. Nie zawsze oznacza całkowity brak mowy. Czasami problemem jest znalezienie właściwego słowa, budowanie zdań, rozumienie wypowiedzi, czytanie lub pisanie.
Czym jest afazja po udarze?
Afazja to zaburzenie funkcji językowych powstałe w wyniku uszkodzenia obszarów mózgu odpowiedzialnych za posługiwanie się językiem.
Najczęściej pojawia się po udarze mózgu, ale może również wystąpić między innymi po urazach mózgu czy w przebiegu innych chorób neurologicznych.
Ważne jest to, że afazja nie oznacza po prostu „braku mowy”.
Pacjent może:
- mieć trudności z wypowiedzeniem tego, co chce powiedzieć,
- nie znajdować właściwych słów,
- zastępować słowa innymi,
- mówić pojedynczymi słowami zamiast pełnymi zdaniami,
- mieć trudności z rozumieniem wypowiedzi,
- nie rozumieć bardziej złożonych poleceń,
- mieć trudności z czytaniem,
- mieć problemy z pisaniem,
- mieć trudności z nazywaniem przedmiotów,
- wiedzieć, co chce powiedzieć, ale nie potrafić tego wyrazić.
Dlatego pacjent, który „nie mówi po udarze”, może nadal posiadać znacznie więcej zachowanych możliwości komunikacyjnych, niż jest w stanie pokazać w pierwszym kontakcie.
Pacjent po udarze nie mówi – co może być przyczyną?
Brak lub znaczne ograniczenie mowy po udarze może mieć różne przyczyny.
Jedną z nich jest afazja, ale zaburzenia komunikacji po udarze mogą również wynikać z innych problemów neurologicznych.
Dlatego samo stwierdzenie:
„Po udarze przestał mówić” nie wystarcza do określenia, z jakim zaburzeniem mamy do czynienia.
Podczas diagnostyki neurologopedycznej należy ocenić między innymi:
- rozumienie mowy,
- spontaniczne wypowiedzi,
- nazywanie,
- powtarzanie,
- wykonywanie poleceń,
- czytanie,
- pisanie,
- możliwości komunikowania potrzeb,
- sposób artykulacji,
- funkcje oralne,
- możliwości poznawcze istotne dla komunikacji.
Dopiero taka ocena pozwala zaplanować terapię odpowiednią dla konkretnego pacjenta.
Czy mowa po udarze może wrócić?
To jedno z pierwszych pytań, które zadają rodziny.
Nie można jednak uczciwie przewidzieć na podstawie samego faktu wystąpienia udaru, w jakim stopniu dana osoba odzyska mowę.
Na funkcjonowanie pacjenta wpływa między innymi:
- miejsce i rozległość uszkodzenia mózgu,
- rodzaj udaru,
- stan neurologiczny,
- rodzaj i nasilenie zaburzeń językowych,
- współwystępujące zaburzenia,
- stan ogólny pacjenta,
- możliwości komunikacyjne przed udarem,
- zaangażowanie pacjenta i jego otoczenia,
- systematyczność rehabilitacji.
Dlatego zamiast obiecywać konkretny rezultat, podczas terapii należy regularnie oceniać funkcjonowanie pacjenta i dostosowywać cele do jego aktualnych możliwości.
Kiedy rozpocząć rehabilitację mowy po udarze?
Jeżeli po udarze występują zaburzenia mowy lub komunikacji, warto rozpocząć diagnostykę i rehabilitację odpowiednio wcześnie, gdy stan pacjenta na to pozwala.
Nie oznacza to jednak, że po kilku tygodniach czy miesiącach jest już „za późno”. Pacjenci zgłaszają się do neurologopedy na różnych etapach powrotu do zdrowia.
Również osoba, która przeszła udar kilka miesięcy lub lat wcześniej, może wymagać ponownej oceny swoich możliwości komunikacyjnych i zaplanowania dalszej terapii.
Jak wygląda terapia afazji po udarze?
Terapia neurologopedyczna nie polega na mechanicznym powtarzaniu przypadkowych słów.
Najpierw trzeba ustalić: co pacjent zachował i gdzie występuje największa trudność.
Następnie dobierane są zadania odpowiadające jego możliwościom.
W zależności od rodzaju zaburzeń terapia może obejmować między innymi:
Ćwiczenia rozumienia
Pracę nad rozumieniem słów, zdań, pytań i bardziej złożonych komunikatów.
Ćwiczenia nazywania
Pacjent uczy się odnajdywać właściwe słowo i wykorzystywać je w komunikacji.
Budowanie wypowiedzi
Stopniowe przechodzenie od prostych komunikatów do bardziej rozbudowanych wypowiedzi.
Powtarzanie
Pracę nad powtarzaniem głosek, słów, zdań i struktur językowych – odpowiednio do możliwości pacjenta.
Czytanie i pisanie
Jeżeli udar wpłynął również na te funkcje, mogą one stać się elementem terapii.
Komunikację funkcjonalną
To szczególnie ważna część terapii.
Celem nie jest wyłącznie wykonanie ćwiczenia.
Celem jest to, aby pacjent mógł powiedzieć, czego potrzebuje, odpowiedzieć na pytanie, przekazać informację, porozumieć się z rodziną czy załatwić codzienną sprawę.
„Rozumiem, co chcę powiedzieć, ale nie mogę tego powiedzieć”
To bardzo trudne doświadczenie dla wielu osób z afazją.
Pacjent może wiedzieć, co chce przekazać, ale nie potrafić znaleźć właściwego słowa.
Może wtedy:
- próbować je opisać,
- używać gestów,
- wskazywać przedmiot,
- wypowiadać słowo podobne do właściwego,
- złościć się lub rezygnować z próby komunikacji.
Dlatego terapia powinna obejmować nie tylko samą mowę, ale również strategie ułatwiające skuteczne porozumiewanie się.
Jeżeli pacjent nie może w danym momencie powiedzieć czegoś słowami, można szukać innych sposobów przekazania informacji.
Komunikacja to coś więcej niż wypowiadanie słów.
Jak rodzina może pomóc osobie z afazją?
Bliscy mają ogromne znaczenie w codziennej komunikacji.
Warto:
- dawać pacjentowi czas na odpowiedź,
- nie kończyć za niego każdej wypowiedzi,
- zadawać krótkie i konkretne pytania,
- wspierać wypowiedź gestem lub obrazem, jeśli jest to potrzebne,
- ograniczyć rozmowę kilku osób jednocześnie,
- upewniać się, czy pacjent zrozumiał komunikat,
- nie poprawiać każdej pomyłki,
- traktować dorosłego pacjenta jak dorosłą osobę, a nie jak dziecko.
Najważniejsze jest stworzenie warunków, w których pacjent ma możliwość samodzielnego uczestniczenia w komunikacji.
Afazja a dysartria – to nie to samo
Warto również rozróżnić afazję od innych zaburzeń mowy występujących po udarze.
Afazja dotyczy przede wszystkim języka – czyli między innymi możliwości rozumienia, nazywania, budowania i formułowania wypowiedzi.
Dysartria natomiast wiąże się z zaburzeniami wykonania ruchów potrzebnych do mówienia, co może wpływać na wyrazistość, tempo czy jakość mowy.
U jednego pacjenta mogą występować jednocześnie różne zaburzenia. Dlatego prawidłowa diagnoza jest podstawą odpowiedniego planowania terapii.
Czy po udarze mogą wystąpić również problemy z połykaniem?
Tak.
U części osób po udarze występują również zaburzenia połykania, czyli dysfagia.
Jeżeli pacjent:
- krztusi się podczas jedzenia lub picia,
- kaszle przy połykaniu,
- ma „mokry” lub zmieniony głos po przełknięciu,
- długo przetrzymuje pokarm w jamie ustnej,
- ma trudności z kontrolowaniem pokarmu,
należy poinformować o tym lekarza i rozważyć odpowiednią ocenę funkcji połykania. Problemy z połykaniem wymagają szczególnej uwagi ze względu na ryzyko powikłań.
Gdzie szukać pomocy po udarze w Płocku?
Jeżeli po udarze pojawiły się problemy z mówieniem, rozumieniem, nazywaniem lub komunikacją, warto rozpocząć od konsultacji neurologopedycznej.
W Mowa Od Nowa w Płocku prowadzona jest terapia neurologopedyczna osób z afazją i zaburzeniami komunikacji po uszkodzeniach neurologicznych. Oferta obejmuje również pracę z pacjentami po udarach.
Pierwsza konsultacja pozwala ocenić aktualny sposób funkcjonowania pacjenta i określić, jakie obszary wymagają dalszej pracy.
Nie chodzi o obietnicę konkretnego efektu.
Chodzi o znalezienie tego, co pacjent nadal potrafi, określenie trudności i wykorzystanie zachowanych możliwości do budowania możliwie skutecznej komunikacji.
Twój bliski nie mówi po udarze?
Nie czekaj z oceną tylko dlatego, że od udaru minęło już trochę czasu.
Umów konsultację neurologopedyczną w Mowa Od Nowa w Płocku.
Podczas pierwszego spotkania ocenimy możliwości komunikacyjne pacjenta i ustalimy, jaki rodzaj dalszego wsparcia będzie najbardziej adekwatny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy każdy pacjent po udarze ma afazję?
Nie. Udar może powodować różne zaburzenia neurologiczne. Afazja jest jednym z możliwych następstw, ale konieczna jest indywidualna ocena pacjenta.
Czy afazję można wyleczyć?
Nie można obiecać jednego rezultatu każdemu pacjentowi. Możliwości poprawy zależą między innymi od rodzaju i rozległości uszkodzenia oraz indywidualnego funkcjonowania pacjenta. Terapia ma na celu poprawę funkcji językowych i komunikacyjnych oraz zwiększanie samodzielności w codziennym porozumiewaniu się.
Czy warto rozpocząć terapię kilka miesięcy po udarze?
Tak. Późniejszy etap po udarze nie oznacza automatycznie braku możliwości dalszej pracy terapeutycznej. Warto jednak najpierw ocenić aktualne możliwości pacjenta.
Czy osoba z afazją może uczestniczyć w terapii, jeśli prawie w ogóle nie mówi?
Tak. Zakres terapii powinien być dostosowany do możliwości pacjenta. Komunikacja nie ogranicza się wyłącznie do mowy – można wykorzystywać również gesty, wskazywanie, pisanie, obrazki i inne strategie komunikacyjne, jeśli są dla danej osoby pomocne.
Czy afazja może dotyczyć również pisania i czytania?
Tak. Zaburzenia językowe mogą wpływać nie tylko na mówienie i rozumienie mowy, ale również na czytanie, pisanie czy nazywanie.
Afazja po udarze – najważniejsze
Afazja nie oznacza, że pacjent przestał mieć potrzebę komunikowania się.
Czasami potrzebuje po prostu innej drogi, więcej czasu i odpowiednio dobranego wsparcia.
Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być pytanie:
„Jak szybko przywrócimy mowę?”
ale:
„Jakie możliwości komunikowania się ma ten pacjent i jak możemy je najlepiej wykorzystać?”
To właśnie od takiej oceny warto rozpocząć terapię.
