Budzisz się rano zmęczony, mimo że przespałeś całą noc? Chrapiesz, często wybudzasz się podczas snu, a w ciągu dnia brakuje Ci energii? Być może przyczyną nie jest wyłącznie stres, przemęczenie czy zbyt krótki sen. Jednym z możliwych wyjaśnień jest obturacyjny bezdech senny (OBS).
To zaburzenie oddychania podczas snu, które może przez długi czas pozostawać nierozpoznane. Wiele osób przyzwyczaja się do zmęczenia, porannych bólów głowy i senności w ciągu dnia, nie łącząc tych dolegliwości z tym, co dzieje się w nocy.
Warto jednak przyjrzeć się problemowi bliżej. Bezdech senny można diagnozować i leczyć, a odpowiednio dobrane postępowanie może znacząco poprawić jakość snu i codziennego funkcjonowania.
1. Problem: śpisz, ale Twój organizm nie odpoczywa
Obturacyjny bezdech senny polega na powtarzającym się zwężaniu lub zamykaniu górnych dróg oddechowych podczas snu. Przepływ powietrza zostaje ograniczony albo całkowicie zatrzymany, mimo że organizm podejmuje wysiłek oddechowy.
Takie epizody mogą powtarzać się wielokrotnie w ciągu nocy. Powodują zaburzenia oddychania, wahania poziomu tlenu we krwi i mikrowybudzenia, które fragmentują sen.
W efekcie człowiek może spędzić w łóżku siedem lub osiem godzin, a mimo to obudzić się bez poczucia regeneracji.
2. Objawy bezdechu sennego – na co zwrócić uwagę?
Nie wszystkie objawy występują u każdego pacjenta. Szczególnie ważne są:
- głośne, regularne chrapanie,
- zauważone przez bliskich przerwy w oddychaniu,
- gwałtowne wybudzenia z uczuciem duszenia się lub łapania powietrza,
- niespokojny, przerywany sen,
- poranne bóle głowy,
- suchość w ustach po przebudzeniu,
- nadmierna senność i zmęczenie w ciągu dnia,
- trudności z koncentracją i pamięcią,
- rozdrażnienie i obniżone samopoczucie.
Ważne: samo chrapanie nie oznacza jeszcze bezdechu sennego. Jednak głośne chrapanie połączone z obserwowanymi przerwami w oddychaniu powinno skłonić do konsultacji lekarskiej.
3. Dlaczego dochodzi do bezdechu sennego?
Obturacyjny bezdech senny ma złożone podłoże. Podczas snu zmniejsza się napięcie mięśni utrzymujących drożność górnych dróg oddechowych. U niektórych osób sprzyja to ich nadmiernemu zwężaniu lub zapadaniu się.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- budowa anatomiczna górnych dróg oddechowych,
- nadmierna masa ciała i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w obrębie szyi,
- przerost migdałków lub inne przeszkody anatomiczne,
- budowa żuchwy i szczęki,
- wiek i płeć,
- niektóre choroby oraz czynniki genetyczne.
Na drożność dróg oddechowych wpływają również funkcje mięśni języka, podniebienia miękkiego i innych struktur jamy ustnej oraz gardła. Dlatego w wybranych przypadkach warto uwzględnić ocenę funkcji orofacjalnych.
4. Rozwiązanie: najpierw prawidłowa diagnoza
Jeśli podejrzewasz u siebie bezdech senny, nie próbuj rozwiązywać problemu wyłącznie domowymi sposobami. Pierwszym krokiem powinna być konsultacja lekarska.
Rozpoznanie wymaga odpowiedniej diagnostyki snu. Lekarz może zalecić:
- polisomnografię – kompleksowe badanie snu wykonywane najczęściej w pracowni snu,
- poligrafię oddechową – badanie rejestrujące wybrane parametry oddychania podczas snu, w odpowiednio dobranych przypadkach również wykonywane w warunkach domowych.
Badania pozwalają ocenić między innymi liczbę epizodów bezdechu i spłycenia oddychania, poziom utlenowania krwi oraz nasilenie zaburzeń.
To właśnie wynik diagnostyki pomaga dobrać odpowiednie leczenie.
5. Jak leczy się obturacyjny bezdech senny?
Postępowanie zależy od przyczyny i stopnia nasilenia zaburzenia. W zależności od sytuacji lekarz może zaproponować:
CPAP – aparat utrzymujący dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych, który pomaga zapobiegać ich zamykaniu podczas snu.
Aparat wewnątrzustny – u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów może być stosowany specjalny aparat wysuwający żuchwę do przodu.
Zmianę wybranych nawyków i stylu życia – między innymi redukcję masy ciała, jeśli jest wskazana, ograniczenie alkoholu przed snem czy zmianę pozycji podczas spania.
Leczenie laryngologiczne lub chirurgiczne – w wybranych przypadkach, gdy istnieją konkretne wskazania anatomiczne.
Nie ma jednej metody odpowiedniej dla wszystkich. Leczenie powinno być dobrane indywidualnie.
6. Gdzie w leczeniu bezdechu sennego jest miejsce dla neurologopedy?
To ważny element, o którym warto wiedzieć.
Neurologopeda zajmujący się funkcjami orofacjalnymi może uzupełnić postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
Podczas konsultacji można ocenić między innymi:
- pozycję spoczynkową języka,
- napięcie i ruchomość języka,
- pracę warg i mięśni policzków,
- funkcję podniebienia miękkiego,
- sposób oddychania w spoczynku,
- wybrane wzorce połykania,
- koordynację pracy struktur kompleksu ustno-twarzowego.
Na podstawie oceny można rozważyć wprowadzenie terapii miofunkcjonalnej.
7. Terapia miofunkcjonalna – wsparcie, a nie zamiennik leczenia
Terapia miofunkcjonalna obejmuje indywidualnie dobrane ćwiczenia i działania ukierunkowane na poprawę funkcji mięśni oraz struktur jamy ustnej i twarzy.
Może obejmować pracę nad:
- prawidłową pozycją spoczynkową języka,
- siłą, napięciem i koordynacją ruchów języka,
- domknięciem warg,
- funkcją mięśni policzków,
- wybranymi wzorcami oddychania i połykania.
Badania naukowe wskazują, że terapia miofunkcjonalna może przynosić korzyści u części osób z obturacyjnym bezdechem sennym, między innymi w zakresie senności dziennej i wybranych parametrów snu. Wyniki badań są jednak zróżnicowane, a jakość dostępnych dowodów nie pozwala traktować jej jako samodzielnego leczenia dla każdego pacjenta.
Terapia miofunkcjonalna nie zastępuje diagnostyki snu, CPAP ani innych zaleconych metod leczenia. Może być ich uzupełnieniem, jeśli istnieją odpowiednie wskazania.
8. Nie ignoruj objawów – zadbaj o swój sen
Jeżeli chrapiesz, budzisz się zmęczony, a w ciągu dnia trudno Ci utrzymać koncentrację, nie zakładaj, że taka jest po prostu Twoja uroda.
Sen jest jednym z podstawowych elementów zdrowia i codziennego funkcjonowania. Powtarzające się zaburzenia oddychania podczas snu wymagają oceny, a właściwie dobrane leczenie może pomóc odzyskać lepszą jakość życia.
Konsultacja neurologopedyczna – Mowa od Nowa
Jeśli masz rozpoznany bezdech senny i chcesz sprawdzić, czy ocena funkcji orofacjalnych oraz terapia miofunkcjonalna mogą być pomocnym uzupełnieniem Twojego leczenia, zapraszam na konsultację.
Podczas spotkania przyjrzymy się funkcjom języka, warg i mięśni kompleksu ustno-twarzowego oraz omówimy możliwości dalszej pracy.
Możliwa jest również konsultacja online – szczegóły i dostępne terminy znajdziesz na stronie.
Mowa od Nowa – Karolina Giżyńska, neurologopeda.
Materiał edukacyjny
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, badania snu ani indywidualnego planu leczenia. W przypadku podejrzenia bezdechu sennego należy skonsultować się z lekarzem.
