Afazja jest jednym z zaburzeń, które mogą pojawić się po udarze mózgu. Dla rodziny jej początek bywa bardzo trudny do zrozumienia.
Pacjent może przestać mówić, mieć trudności ze znalezieniem słów, odpowiadać nieadekwatnie do pytań albo sprawiać wrażenie, jakby nie rozumiał wypowiedzi.
Czasami bliscy mówią:
On wie, co chce powiedzieć, ale nie może tego powiedzieć.
Albo:
Ona mówi, ale zupełnie inaczej niż przed udarem.
Tak może wyglądać afazja.
Nie zawsze jednak zaburzenie jest łatwe do rozpoznania. Afazja może mieć różne postacie, a jej objawy zależą między innymi od miejsca i rozległości uszkodzenia mózgu.
Dlatego ważnym elementem postępowania po udarze jest indywidualna diagnostyka neurologopedyczna.
Czym jest afazja?
Afazja to zaburzenie funkcji językowych powstałe w wyniku uszkodzenia mózgu.
Może wpływać na:
- mówienie,
- rozumienie mowy,
- nazywanie,
- budowanie wypowiedzi,
- powtarzanie,
- czytanie,
- pisanie.
Najczęściej kojarzymy afazję z osobą, która nie mówi. To jednak tylko jeden z możliwych obrazów tego zaburzenia.
Pacjent z afazją może mówić dużo, ale jego wypowiedzi mogą być trudne do zrozumienia. Może również mówić stosunkowo płynnie, ale mieć duże trudności z odnalezieniem właściwych słów.
Dlatego sam fakt, że pacjent mówi lub nie mówi, nie wystarcza do określenia rodzaju zaburzenia.
Jakie są objawy afazji po udarze?
Objawy mogą być bardzo różne.
1. Trudności ze znalezieniem słowa
Pacjent wie, co chce powiedzieć, ale nie może odnaleźć właściwego słowa.
Może wtedy:
- długo szukać słowa,
- opisywać przedmiot,
- używać gestu,
- mówić słowo podobne do właściwego,
- rezygnować z wypowiedzi.
Przykład:
Pacjent chce powiedzieć łyżka , ale mówi:
To… do jedzenia… takie…
To może wskazywać na trudności w nazywaniu.
2. Trudności z budowaniem zdań
Pacjent może mieć problem z połączeniem słów w pełną wypowiedź.
Zamiast: Chcę napić się wody.
może powiedzieć: Woda… pić…
Nie oznacza to, że nie wie, czego chce.
Problem może dotyczyć sformułowania wypowiedzi w języku.
3. Trudności z rozumieniem
Afazja może dotyczyć również rozumienia mowy.
Pacjent może mieć problem z:
- wykonaniem polecenia,
- zrozumieniem pytania,
- rozumieniem dłuższej wypowiedzi,
- rozróżnieniem podobnych słów,
- śledzeniem rozmowy kilku osób.
Dlatego warto pamiętać:
Jeżeli pacjent nie odpowiada na pytanie, nie zawsze oznacza to, że nie chce odpowiedzieć.
Może po prostu nie rozumieć komunikatu albo potrzebować więcej czasu na jego przetworzenie.
4. Trudności z powtarzaniem
Pacjent może mieć trudność z powtórzeniem słowa lub zdania, mimo że rozumie, co zostało powiedziane.
5. Trudności z czytaniem i pisaniem
Afazja może wpływać również na język pisany.
Pacjent może:
- mieć trudność z przeczytaniem słowa,
- nie rozumieć przeczytanego tekstu,
- mieć trudności z napisaniem słowa,
- pomijać litery lub słowa,
- zapisywać inne słowa niż zamierzone.
Dlatego ocena afazji nie powinna ograniczać się wyłącznie do rozmowy.
Czy afazja oznacza, że pacjent nie rozumie?
Nie zawsze.
To jedno z najważniejszych rozróżnień.
Afazja jest zaburzeniem językowym. Pacjent może mieć znaczne trudności z wyrażeniem myśli, a jednocześnie zachowywać wiele informacji i potrzebę kontaktu z otoczeniem.
Dlatego nie należy automatycznie zakładać, że osoba, która nie mówi, niczego nie rozumie.
Również nie każda wypowiedź pacjenta, która wydaje się niezrozumiała, oznacza brak świadomości sytuacji.
Ocena rozumienia jest jednym z ważnych elementów diagnostyki.
Rodzaje afazji – dlaczego nie każdy pacjent wygląda tak samo?
Afazja może przyjmować różne postacie.
W praktyce neurologopedycznej można spotkać między innymi pacjentów, u których dominują:
- trudności w płynnym tworzeniu wypowiedzi,
- trudności w rozumieniu,
- problemy z nazywaniem,
- trudności z powtarzaniem,
- znaczne ograniczenie mowy spontanicznej.
U części pacjentów objawy mogą łączyć się w bardziej złożony obraz.
Dlatego zamiast próbować samodzielnie przypisać pacjentowi konkretny typ afazji, warto przeprowadzić pełną ocenę jego funkcjonowania językowego.
Afazja a dyzartria – dlaczego warto je rozróżnić?
Po udarze pacjent może mieć trudności z mówieniem, które nie wynikają z afazji.
Jednym z możliwych zaburzeń jest dyzartria.
W uproszczeniu:
afazja dotyczy przede wszystkim języka, natomiast dyzartria wiąże się z trudnościami w wykonaniu ruchów potrzebnych do mówienia.
Pacjent z dyzartrią może wiedzieć dokładnie, co chce powiedzieć, ale jego mowa może być niewyraźna, spowolniona lub zmieniona pod względem jakości.
U jednej osoby mogą występować jednocześnie różne zaburzenia. Dlatego odpowiednia diagnoza ma znaczenie dla planowania terapii.
Jak diagnozuje się afazję?
Diagnostyka neurologopedyczna nie polega wyłącznie na zadaniu pacjentowi kilku pytań.
Podczas oceny analizowane mogą być między innymi:
1. Rozumienie
Czy pacjent rozumie pojedyncze słowa, zdania i polecenia?
2. Mowa spontaniczna
Jak pacjent samodzielnie rozpoczyna i prowadzi wypowiedź?
3. Nazywanie
Czy potrafi nazwać przedmioty, osoby, czynności lub obrazki?
4. Powtarzanie
Czy potrafi powtórzyć głoskę, słowo, zdanie?
5. Budowanie wypowiedzi
Czy potrafi połączyć słowa w logiczny komunikat?
6. Czytanie
Czy rozpoznaje słowa i rozumie ich znaczenie?
7. Pisanie
Czy potrafi samodzielnie zapisać informacje?
8. Komunikacja funkcjonalna
Czy potrafi przekazać, czego potrzebuje, odpowiedzieć na pytanie lub wyrazić swoje zdanie?
To właśnie ostatni element jest szczególnie ważny.
Pacjent nie jest tylko zestawem wyników z testu.
Celem diagnozy jest również zrozumienie, jak zaburzenie wpływa na jego codzienne życie.
Czy diagnoza afazji jest potrzebna, jeśli pacjent już ma rozpoznanie po udarze?
Tak, ponieważ rozpoznanie medyczne udaru nie mówi jeszcze dokładnie, jak pacjent funkcjonuje językowo.
Informacja: Pacjent po udarze ma afazję jest punktem wyjścia.
Neurologopeda potrzebuje wiedzieć:
- co pacjent rozumie,
- co potrafi powiedzieć,
- czego nie potrafi powiedzieć,
- jakie słowa potrafi znaleźć,
- czy potrafi powtarzać,
- jak komunikuje potrzeby,
- jakie strategie komunikacyjne są dla niego dostępne.
Dopiero wtedy można zaplanować terapię odpowiadającą jego rzeczywistym potrzebom.
Jak wygląda terapia afazji?
Terapia zależy od obrazu zaburzeń.
Nie ma jednego zestawu ćwiczeń odpowiedniego dla każdego pacjenta.
W zależności od potrzeb można pracować między innymi nad:
- rozumieniem mowy,
- nazywaniem,
- budowaniem wypowiedzi,
- powtarzaniem,
- komunikacją funkcjonalną,
- czytaniem,
- pisaniem,
- wykorzystywaniem zachowanych możliwości językowych.
Ważne jest również stopniowe zwiększanie samodzielności pacjenta w codziennym komunikowaniu się.
Celem terapii może być zarówno poprawa określonej funkcji językowej, jak i znalezienie skutecznego sposobu przekazywania informacji wtedy, gdy mowa jest bardzo ograniczona.
Co zrobić, gdy pacjent prawie w ogóle nie mówi?
Jeżeli po udarze pacjent mówi bardzo mało lub nie mówi wcale, nie należy zakładać, że nie ma możliwości komunikowania się.
Można ocenić, czy jest w stanie:
- odpowiadać gestem,
- wskazywać,
- wybierać spośród dwóch możliwości,
- korzystać z obrazów,
- pisać,
- wykorzystywać pojedyncze słowa,
- potwierdzać lub zaprzeczać.
W zależności od możliwości pacjenta można również wprowadzać wspomagające lub alternatywne sposoby komunikacji.
Ich celem nie jest „zastąpienie mowy na zawsze”.
Celem jest umożliwienie pacjentowi komunikowania się wtedy, gdy mowa nie jest obecnie wystarczająco skuteczna.
Jak rodzina może rozmawiać z osobą z afazją?
Codzienna komunikacja może być dla obu stron trudna.
Warto:
- mówić spokojnie,
- stosować krótkie komunikaty,
- zadawać jedno pytanie naraz,
- dawać pacjentowi czas na odpowiedź,
- nie kończyć każdej wypowiedzi za niego,
- wspierać komunikację gestem lub obrazem,
- ograniczyć hałas i rozmowy kilku osób jednocześnie,
- upewniać się, czy pacjent zrozumiał informację.
Najważniejsze jest jednak to, aby nie rezygnować z rozmowy z pacjentem tylko dlatego, że jego mowa jest zaburzona.
Kiedy warto zgłosić się do neurologopedy?
Konsultację warto rozważyć, jeżeli po udarze pacjent:
- przestał mówić,
- mówi znacznie mniej niż wcześniej,
- ma trudności ze znalezieniem słów,
- nie rozumie części komunikatów,
- mówi w sposób trudny do zrozumienia,
- ma trudności z czytaniem lub pisaniem,
- nie potrafi skutecznie komunikować swoich potrzeb.
Nie trzeba czekać, aż problem „sam minie”.
Jednocześnie na konsultację warto zgłosić się również wtedy, gdy od udaru minęło już kilka miesięcy lub więcej.
Każdy pacjent wymaga indywidualnej oceny.
Afazja po udarze – gdzie szukać pomocy w Płocku?
Jeżeli szukasz neurologopedy w Płocku dla osoby po udarze, warto rozpocząć od konsultacji i oceny aktualnego funkcjonowania pacjenta.
W Mowa Od Nowa prowadzona jest terapia neurologopedyczna osób z zaburzeniami komunikacji po uszkodzeniach neurologicznych.
Podczas konsultacji najważniejsze jest ustalenie: co pacjent obecnie potrafi, jakie trudności występują i jakie cele terapii będą dla niego rzeczywiście funkcjonalne.
Nie każdy pacjent potrzebuje tego samego rodzaju ćwiczeń.
Nie każdy pacjent będzie pracował nad tym samym.
Terapia powinna być dopasowana do konkretnej osoby, jej możliwości i codziennych potrzeb.
Potrzebujesz konsultacji?
Jeżeli Twój bliski po udarze ma trudności z mówieniem, rozumieniem lub komunikowaniem się, możesz umówić konsultację neurologopedyczną w Mowa Od Nowa w Płocku.
Najczęściej zadawane pytania o afazję
1. Czy afazja po udarze jest uleczalna?
Nie można zagwarantować konkretnego stopnia poprawy u każdego pacjenta. Możliwości zależą między innymi od rodzaju i rozległości uszkodzenia mózgu oraz indywidualnego funkcjonowania pacjenta. Terapia ma na celu wspieranie funkcji językowych i komunikacyjnych.
2. Czy osoba z afazją rozumie, co się do niej mówi?
To zależy od rodzaju i nasilenia zaburzeń. U części osób rozumienie jest stosunkowo dobrze zachowane, u innych występują większe trudności. Dlatego rozumienie powinno zostać indywidualnie ocenione.
3. Czy pacjent z afazją może nauczyć się ponownie mówić?
U części pacjentów obserwuje się poprawę funkcji językowych, ale jej zakres jest indywidualny. Terapia powinna być dopasowana do zachowanych możliwości i aktualnych potrzeb pacjenta.
4. Czy po roku od udaru można rozpocząć terapię afazji?
Tak. Sam upływ czasu nie jest powodem, aby rezygnować z konsultacji. Warto ocenić aktualne możliwości pacjenta i sprawdzić, nad jakimi funkcjami można dalej pracować.
5. Czy afazja wpływa na pisanie i czytanie?
Tak. Afazja może wpływać również na język pisany, dlatego podczas oceny warto sprawdzić zarówno mówienie i rozumienie, jak i czytanie oraz pisanie.
6. Czy afazja może występować razem z dysartrią?
Tak. U jednego pacjenta mogą występować jednocześnie różne zaburzenia komunikacji. Właściwe rozpoznanie pomaga dobrać odpowiednie postępowanie terapeutyczne.
Afazja to nie tylko brak mowy
Pacjent z afazją może mieć ogromną potrzebę komunikowania się, nawet jeśli nie potrafi zrobić tego w sposób, do którego był przyzwyczajony przed udarem.
Dlatego w terapii ważne jest nie tylko pytanie: Czy pacjent mówi?
ale przede wszystkim: Jak pacjent może się skutecznie komunikować?
To właśnie od odpowiedzi na to pytanie warto rozpocząć planowanie dalszej rehabilitacji neurologopedycznej.
