W praktyce diagnostycznej rozróżnienie między opóźnionym rozwojem mowy (ORM) a afazją dziecięcą jest jednym z najważniejszych momentów procesu terapeutycznego. Na pierwszy rzut oka oba zaburzenia mogą wyglądać podobnie – dziecko mówi mało, niewyraźnie lub późno zaczyna budować zdania.
Jednak mechanizm trudności, obraz kliniczny oraz rokowanie są zasadniczo odmienne.
1. Różnice w podłożu zaburzenia
🔹 Opóźniony rozwój mowy (ORM)
- wolniejsze tempo dojrzewania funkcji językowych,
- brak trwałych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego,
- potencjał językowy zachowany,
- rozwój może „nadrobić” przy wsparciu.
🔹 Afazja dziecięca
- zaburzenie neurorozwojowe,
- nieprawidłowe funkcjonowanie struktur mózgowych odpowiedzialnych za język,
- trudności obejmują zarówno nadawanie, jak i rozumienie mowy,
- wymaga długoterminowej, specjalistycznej terapii.
To różnica między opóźnieniem a zaburzeniem struktury systemu językowego.
Rozumienie mowy – kluczowy wskaźnik diagnostyczny
🔹W ORM:
- dziecko rozumie polecenia adekwatne do wieku,
- reaguje prawidłowo na komunikaty,
- rozumienie wyprzedza mowę czynną.
🔹W afazji dziecięcej:
- rozumienie jest obniżone,
- trudności dotyczą zdań złożonych, relacji przestrzennych, przyczynowo-skutkowych,
- dziecko może reagować pozornie adekwatnie, korzystając z kontekstu sytuacyjnego.
W praktyce klinicznej to właśnie analiza rozumienia pozwala na wstępne różnicowanie.
Struktura wypowiedzi
🔹ORM:
- wypowiedzi uproszczone, ale zgodne z etapem rozwoju,
- stopniowe wydłużanie zdań,
- naturalne uproszczenia fonetyczne.
Przykład:
„Mama da am” → uproszczona, ale logiczna konstrukcja.
🔹Afazja dziecięca:
- agramatyzmy,
- brak fleksji,
- chaotyczna organizacja wypowiedzi,
- trudności w budowaniu struktury zdania.
Przykład:
„Mama… da… tam… jeść… nie” – bez spójnej organizacji gramatycznej.
Dynamika rozwoju
To jeden z najważniejszych parametrów.
🔹W ORM:
- widoczny progres w ciągu kilku miesięcy,
- szybki przyrost słownictwa,
- poprawa po wprowadzeniu stymulacji językowej.
🔹W afazji:
- postęp wolniejszy i nierównomierny,
- trudności utrzymują się mimo intensywnej pracy,
- konieczna terapia specjalistyczna (często wieloletnia).
Współwystępujące trudności
🔹ORM:
- zwykle brak poważnych deficytów poznawczych,
- rozwój społeczny prawidłowy,
- dobra komunikacja niewerbalna.
🔹Afazja dziecięca:
- osłabiona pamięć słuchowa,
- trudności z koncentracją uwagi słuchowej,
- problemy z sekwencjami,
- możliwe trudności motoryczne.
Rokowanie
| Obszar | Opóźniony rozwój mowy | Afazja dziecięca |
|---|---|---|
| Potencjał językowy | Zachowany | Ograniczony |
| Czas terapii | Krótkoterminowy / wspomagający | Długoterminowy |
| Ryzyko trudności szkolnych | Niewielkie (przy wsparciu) | Podwyższone |
| Konieczność terapii specjalistycznej | Czasami | Zawsze |
Zapamiętaj!
Opóźniony rozwój mowy to wolniejsze tempo dojrzewania systemu językowego.
Afazja dziecięca to zaburzenie organizacji systemu językowego.
Różnica nie polega wyłącznie na liczbie słów, które dziecko wypowiada. Dotyczy jakości, struktury i mechanizmu przetwarzania języka.
Dlaczego trafne różnicowanie ma tak duże znaczenie?
- pozwala dobrać adekwatny model terapii,
- zapobiega bagatelizowaniu objawów,
- minimalizuje ryzyko wtórnych trudności szkolnych,
- chroni dziecko przed frustracją komunikacyjną.
Wczesna, pogłębiona diagnoza funkcjonalna to nie ostrożność – to standard pracy neurologopedy….
